Lenig en op leeftijd – een sportieve oude dag met applied games of een ommetje langs het beweegpad in de buurt?

No comments yet

http://www.kwiekbeweegroute.nl/

http://www.kwiekbeweegroute.nl/

November 2014. Wie dagelijks minstens een half uur flink in beweging is, ziet deze inspanningen beloond met een hogere levensverwachting en een vitale oude dag. Onderzoeken hiernaar wijzen in die richting en ook de overheid schreeuwt het van de beleidsdaken. Met name bij ouderen valt veel gezondheidswinst te boeken. De vraag is vooral: hoe haal je die over in beweging te komen en deel te nemen aan sportieve activiteiten? Met de verleidingen uit de gamesindustrie? Of heeft het alledaags bewegen in en om huis juist de voorkeur?

Er is in Nederland waarschijnlijk geen enthousiaster promotor van het bewegen op de oude dag te vinden dan professor dr. Erik Scherder, hoogleraar en hoofd van de afdeling Klinische neuropsychologie van de Vrije Universiteit Amsterdam. Inmiddels ook bekende Nederlander door zijn gastoptredens in het tv-programma De Wereld Draait Door. En auteur van de bestseller ‘Laat je hersenen niet zitten’. Volgens Scherder is bewegen niet alleen goed voor je lijf, maar ook heilzaam voor de hersenen. Eén van zijn stellingen is dat mensen die meer bewegen hun kans op het ontwikkelen van dementie verkleinen. Behalve deze preventieve werking loont bewegen ook als mensen eenmaal dementie hebben: ze verbeteren daarmee hun algehele conditie, zitten beter in hun vel, hebben meer trek in eten en zelfs hun nachtrust is er bij gebaat. Daar komt nog het voordeel bij dat sportieve ouderen minder vaak een beroep doen op de zorg.

Een hit in Mol
Scherder is geen Don Quichotte die alleen staat in zijn missie, in de wetenschap wordt steeds meer bekend over de relatie tussen gezondheid en bewegen. Ook de overheid onderstreept in alle toonaarden zijn pleidooi voor een actieve leefstijl, blijkt uit de stroom aan nota’s, folders, subsidies, campagnes, beweegprogramma’s en regelingen. Zo zijn verpleeg- en verzorgingsinstellingen vanaf 2015 verplicht in hun beleid aan te geven dat bewegen een structureel onderdeel is van de geleverde zorg. Zo’n regeling levert weer veel rapporten en aanbevelingen op. En af en toe komt er een sprankelend praktijkvoorbeeld voorbij. Zoals onlangs het bericht over een verzorgingshuis in het Belgische plaatsje Mol waar ze in de ontmoetingsruimte grote beeldschermen voor de hometrainers hebben neergezet. Tijdens het trappen fietsen ze op het beeldscherm voor zich door oude buurten van Mol zoals ze die uit hun jonge jaren kennen. Het project blijkt een hit, het aantal gefietste kilometers is omhoog geschoten. Op een aanstekelijke manier is hier de techniek gecombineerd met de vaardigheden en interesses van de ouderen.

Bewegingsgames
Er is nog zoveel meer mogelijk met de digitale technieken waar we anno 2014 over beschikken. Het rapport ‘Let’s play’ met de ondertitel ‘ouderen stimuleren tot bewegen met applied games’ doet er dan ook een flinke schep bovenop in een toekomstverkenning. Die hebben TNO en VitaValley uitgevoerd in opdracht van Applied Gaming for Healthy Agingop, een coalitie waarin universiteiten, zorgverzekeraars, ouderenbonden en zorginstanties met elkaar samenwerken. Doel is om bewegingsgames voor ouderen onder de aandacht te brengen, zowel bij ontwerpers en producenten als ouderen en zorgorganisaties. Want de markt van bewegingsgames voor ouderen staat nog in de kinderschoenen, melden de auteurs van het rapport. Ze doen tien aanbevelingen voor een betere match tussen game industrie en ouderen. Ouderen hebben nog een zetje nodig om de smaak te pakken te krijgen, want ouderen die eenmaal aan het gamen slaan zijn snel verkocht. En voor de gameproducenten ligt er een nieuwe markt, zeggen de auteurs met zoveel woorden.

Leefstijl van jongeren
Waarom komt het gamen nog niet van de grond? Met de vergrijzing die in een dubbele versnelling toeneemt zijn de vooruitzichten op een toenemende belangstelling toch veelbelovend?! Daar komt bij dat de nieuwe generatie ouderen digitaal vaardiger is, de apparatuur wordt gebruiksvriendelijker en er is technisch steeds meer mogelijk. Het beeld van ouderen als digibeet klopt allang niet meer. In 2013 maakte 55% van de 65-plussers tot 75 jaar dagelijks gebruik van internet. Eén op de vijf nog helemaal niet, maar deze groep zal steeds kleiner worden. Ook in de zorg en de welzijnssector wordt steeds meer gebruik gemaakt van digitale technieken, denk hierbij aan e-Health en domotica. Dit zijn stuk voor stuk allemaal gunstige voorwaarden voor de introductie van bewegingsgames. Ook wordt uitvoerig uit de doeken gedaan waarom het gamen zo stimulerend is om te bewegen. Zou het dan toch liggen aan de aantrekkelijkheid van de games? Is het aanbod van bewegingsgames te zeer geënt op de leefstijl en leefwereld van de jongere, zoals het rapport suggereert?

Goedkope alternatieven
Daar zit wel wat in. Alhoewel er de nodige games in omloop zijn, komt uit diverse voorbeelden naar voren dat ze in veel gevallen niet op maat of gebruiksvriendelijk genoeg zijn voor ouderen. Bij buitenlandse spellen is de beschikbaarheid in ons land of de taal soms een probleem. En bij Nederlandse modellen is het instapniveau vaak te hoog gegrepen. Maar de echte uitdaging voor gameontwerpers is een nieuwe generatie bewegingsgames te maken die aansluiten bij de interessesfeer van senioren. Momenteel zijn vooral Wii spellen populair, met name het Wii voor bowling en Wii Fit, een game met een balanceboard, een soort weegschaal, waarbij de speler al balancerend een figuur op het beeldscherm kan laten sporten. Veel in omloop zijn ook de fietsgames, op basis van onderzoek is een populaire model aangepast voor mensen met een lichte vorm van dementie. En geschikt gemaakt voor gebruik in de psychogeriatrische zorg en de fysiotherapie. De techniek ontwikkelt zich intussen razendsnel, de auteurs wijzen op goedkope alternatieven uit Amerika die gebruik maken van een smart Phone of tablet. Die zijn rechtstreeks aan te sluiten op allerlei fitnessapparaten: een hometrainer, een loopband of een roeiapparaat.

LetsPLayOver het dooie punt
Het ontwikkelen en verkopen van games is booming business. O+S, het onderzoeksbureau van de gemeente Amsterdam schat dat er in ons land jaarlijks 1 miljard omgaat in deze markt. In het rapport van TNO en Vita Valley staat dat in deze de markt van de beweeggames, wat een niche van de game industrie is, veel pilots in schoonheid sterven: na een succesvolle start krijgen ze geen vervolg.  Als reden wordt gegeven dat de kosten van het ontwerpen en ontwikkelen relatief hoog zijn, en de potentiele doelgroep nog onvoldoende wordt bereikt. Het rapport leest als een handreiking om die spiraal te doorbreken. De auteurs stippelen een koers op hoofdlijnen uit, geven aanwijzingen voor de strategie en komen met tien aanbevelingen om vraag en aanbod in de bewegingsgames beter op elkaar aan te laten sluiten. De centrale boodschap is: die bijdrage van alle partijen is nodig om deze ontwikkeling over het dooie punt heen te helpen.

De Moestuin
In Nederland zijn twee onderzoeksprogramma’s die zich richten op het ontwikkelen en in de markt zetten van een applied bewegingsgame voor ouderen. Het door de drie noordelijke provincies gefinancierd project van Sprint, een Center of Research Excelence heeft balansoefeningen verwerkt in een schaatsgame. En het project G-Motive van Active Cues, onderdeel van het onder de TU Delft vallende Creative Industry Scientific Programme, laat in hun ontwerpen mensen in een ver gevorderd stadium van dementie met hun armen en handen reageren op geprojecteerde beelden. Datzelfde idee hebben studenten van Hogeschool van de Kunsten Utrecht als uitgangspunt genomen voor het interactieve spel ‘De moestuin’. Hier geven de ouderen opdracht om via handbewegingen zaadjes digitaal te planten, ze water te geven en na verloop van tijd de appels en de wortels ook weer digitaal te oogsten. De drie voorbeelden laten zien dat het heel veel technisch vernuft en enorme investeringen vraagt om de ouderen tot relatief eenvoudige handelingen te bewegen. Wat de vraag oproept waarom we mensen niet gewoon echte zaden in potgrond stoppen, ze dagelijks met een gieter er langs laten lopen en hen het plezier gunnen om tot slot een handvol echte sperzieboontjes te oogsten?!

Dagelijkse omgeving
De bewegingsgames spreken wellicht letterlijk tot de verbeelding, maar er zijn meer wegen die naar Rome leiden. Bijvoorbeeld door op zoek gaan naar manieren om aan te sluiten bij dagelijkse activiteiten in de eigen omgeving. Een sprekend voorbeeld hiervan is het besluit van een dagopvang voor verstandelijk gehandicapten om vanwege bezuinigingen op het vervoer als proef een aantal gehandicapten die op loopafstand woonde, naar de dagopvang laten lopen. Dat bleek een eyeopener, het bespaarde veel onrust met het busje dat te vroeg of juist te laat voor de deur stond. En wandelend in hun eigen tempo kregen ze hun dagelijkse portie beweging. Aan het eind van de dag terug naar huis lopen, bleek te hoog gegrepen. Het bedrag dat ze ermee bezuinigden was te verwaarlozen, het dagelijkse bewegen was reden om er toch mee door te gaan. Zo zijn er meer voorbeelden van kleine ingrepen in de dagelijkse omgeving die iemand in beweging zet. Dat is ook in lijn met de adviezen op de website www.dementieinbeweging.nl. Een site vol tips en aanwijzingen om ondanks beperkingen die dementie oplegt, mensen toch op een eenvoudige en plezierige manier aan hun dagelijkse portie beweging te helpen.

Slalom om de Amsterdammertjes
Een mooi voorbeeld van deze laagdrempelige aanpak in de eigen omgeving, is het Kwiek+ beweegpad, een parcours met opdrachten die onopvallend in het straatmeubilair zijn aangebracht. Het idee voor zo’n sportieve ‘urban trimbaan’ is ontstaan uit een opdracht van de gemeente Eindhoven om met nieuwe concepten te komen die senioren stimuleren naar buiten te gaan en meer te bewegen. Het ontwerpteam KWIEK is in een wijk gaan kijken hoe ze paaltjes, lantaarnpalen, zitbankjes op straat kunnen gebruiken bij het uitzetten van een route met beweegoefeningen. Een fysiotherapeute in de wijk met veel ouderen in haar praktijk, dacht mee over de opdrachten. De ontwerpers hebben ook gekeken naar het sociale aspect, bijvoorbeeld door tips voor oefeningen in groepsverband te geven en een ontmoetingscentrum in de wijk als eindpunt aan te wijzen zodat er na afloop samen een kop koffie gedronken kan worden. Na Eindhoven heeft ook Middelburg een Kwiek+ beweegpad en binnenkort volgt Buitenveldert in Amsterdam. Eind oktober mocht ik meelopen bij het uitstippelen van de route. En maakte van dichtbij de transformatie mee van een lantaarnpaal in een sportattribuut, zag hoe Amsterdammertjes tot slalommen uit kunnen nodigen en een rechte lijn in de winkelstraat ongemerkt als balans- en coördinatie oefening kan fungeren. Dit laatste blijkt nog een lastig onderdeel te zijn, wist men te melden. De route wordt met pijltjes in de stoeptegels en straatstenen aangegeven.

Creatieve combinaties
Het Applied gamen in een virtuele wereld en het kwieke bewegen op straat lijken op het eerste gezicht twee totaal verschillende benaderingen. Dat maakt het juist zo interessant om ze eens naast elkaar te leggen. Want beide hebben ze hetzelfde doel voor ogen: simpelweg ouderen aan het bewegen zien te krijgen. In zekere zin zijn het exponenten van twee stromingen in de zorg: enerzijds de tendens om te normalisering, de eigen omgeving als uitgangspunt te nemen en daar zo veel mogelijk op aan te sluiten. Uitgaande van datgene wat ouderen zelf kunnen en aanvullend waartoe dierbaren en professionals in hun omgeving in staat is. Terwijl bij de beweeggames het gebruik van ict en sociale media model staat voor de pogingen om de zorg efficiënter en minder arbeidsintensief te organiseren. Dankzij technische innovaties kan men steeds beter tegemoet komen aan individuele wensen en capaciteiten. Beide benaderingen sluiten elkaar overigens niet uit. Sterker nog, het succes om oudere en kwetsbare mensen op een aantrekkelijke manier aan het bewegen te krijgen, zou wel eens kunnen liggen in het vinden van creatieve combinaties van beide elementen. Om te beginnen door zorgopleidingen moeten verrijken met een afdeling techniek en ict, of ontwerp en design. En op technische opleidingen onder de aandacht brengen wat hun bijdrage kan zijn in de wereld van zorg en welzijn.

Voor meer informatie:

Over het rapport Let’s play van TNO en VitalValley: http://www.vitavalley.nl/whitepaper-lets-play

Over de schaatsgame van Sprint: http://www.imdi-sprint.nl/exergaming-project

Over het project G-Motive en hun ontwerpen voor mensen met dementie: www.activecues.com

Over het Moestuin-project door studenten van Hogeschool van de Kunsten Utrecht: prezi.com/moestuinnederland-in-beweging/

Over de Kwiek+ Beweegroute: http://www.kwiekbeweegroute.nl

image_pdfimage_print
Bookmark and Share

Comments

Leave a Reply





What is 5 + 5 ?
Please leave these two fields as-is:
IMPORTANT! To be able to proceed, you need to solve the following simple math (so we know that you are a human) :-)


  • About

    Rozenberg Quarterly aims to be a platform for academics, scientists, journalists, authors and artists, in order to offer background information and scholarly reflections that contribute to mutual understanding and dialogue in a seemingly divided world. By offering this platform, the Quarterly wants to be part of the public debate because we believe mutual understanding and the acceptance of diversity are vital conditions for universal progress. Read more...
  • Support

    Rozenberg Quarterly does not receive subsidies or grants of any kind, which is why your financial support in maintaining, expanding and keeping the site running is always welcome. You may donate any amount you wish and all donations go toward maintaining and expanding this website.

    10 euro donation:

    20 euro donation:

    Or donate any amount you like:

    Or:
    ABN AMRO Bank
    Rozenberg Publishers
    IBAN NL65 ABNA 0566 4783 23
    BIC ABNANL2A
    reference: Rozenberg Quarterly

    If you have any questions or would like more information, please see our About page or contact us: info@rozenbergquarterly.com
  • Like us on Facebook

  • Follow us on Twitter

  • Recent Rozenberg Quarterly Articles

  • Rozenberg Quarterly Archives