Zorg in de wijk – Actieve bewoners nu aan zet?

No comments yet

Woonprojekt-Ysselstein

Foto: kenniscentrumwonenzorg.nl

Maart 2015. Steeds vaker organiseren bewoners zich om de zorg in hun buurt beter te regelen. Voor het LSA, het Landelijk Samenwerkingsverband Actieve bewoners, was dit begin februari reden om deze ontwikkeling bij hun achterban aan te kaarten. Ook de LVKK, overkoepelende vereniging voor de kleine kernen, heeft dit thema sinds kort hoog op de agenda staan. Terwijl bewonersorganisaties hun rol in de zorg nog aan het verkennen zijn, houden kenniscentra en onderzoekers de burgerinitiatieven al uitvoerig onder een vergrootglas. Terecht, of is die belangstelling overtrokken?

Zorg is op het eerste gezicht nog een beetje een verdwaald thema op de site van het LSA. Toch is de aandacht voor dit onderwerp juist illustratief voor de ontwikkeling die deze vereniging de laatste anderhalf jaar doormaakt. Als ijkpunt hiervoor zou je kunnen wijzen op de subtiele verandering in de naam van het LSA: de A van Achterstandswijken is eind 2013 vervangen door Actieve bewoners. Ruim een kwart eeuw geleden had de achterban van deze landelijke vereniging zich nog overzichtelijk georganiseerd in buurt- en wijkcomités. Die maakten zich namens bewoners sterk voor de belangen van hun wijk. De thema’s hadden aanvankelijk vooral te maken met de leefbaarheid in de buurt; met wonen, werken, het groen en de verkeersveiligheid. Schoon, heel en veilig, was een prominent motto. De achterstandswijken, waar de LSA zich op richtte, waren al die tijd ook speerpunt in het beleid van de achtereenvolgende kabinetten. De verdienste van het LSA is geweest dat bewoners een plek en een stem kregen in het circuit van bestuurders, politici, professionals, adviseurs en wetenschappers dat in de slipstream van de toegekende budgetten naar deze wijken trok.

Positie van bewoners versterken
Door de multiculturele veranderingen en de oplopende sociale spanningen in de achterstandswijken, kwam er steeds meer aandacht voor sociale thema’s. Maar gevoelige kwesties als jongerenoverlast, opvoeding, onderlinge verdraagzaamheid, etnische en religieuze verschillen in de wijk, lieten zich steeds moeilijker vertalen in het bundelen van gezamenlijke belangen. En de opkomst van een grote variëteit aan burgerinitiatieven stelde steeds weer nieuwe eisen aan de wijkcomités met actieve bewoners: eisen aan de thema’s waar ze zich sterk voor maken, aan de representativiteit van hun comité, aan de schaal waarop ze werken, alsmede de netwerken waarin ze online en in real life actief zijn. In de geest van deze tijd omarmt het LSA nu ook burgerinitiatieven die tot stand komen buiten de kaders van de representatieve wijkcomités: dat kunnen buurthuizen in eigen beheer zijn, BewonersBedrijven, buurttuinen, wijkondernemingen, energiecoöperaties of energiecoöperaties. Zonder daarbij het aloude adagium los te laten: zich inzetten voor de leefbaarheid in hun buurt en het versterken van de positie van actieve bewoners.

Netwerken informele zorg uitbreiden
Het LSA maakt het zich niet gemakkelijk met deze koerswijziging, dit komt naar voren uit het verslag van de bijeenkomst Zorg in de wijk, februari 2015 in Delft. Het ging daar onder meer over de uiteenlopende rollen die wijkbewoners kunnen vervullen, zoals die van vrijwilliger, mantelzorger, sociaal ondernemer en mogelijk als hulpvrager natuurlijk. Marjolein Broerse van Groenou, hoogleraar Informele zorg, deed daar nog eens een schepje bovenop door te wijzen op het bestaan van diverse hybride mengvormen als betaalde mantelzorg of vrijwilligers die in feite semiprofessionals zijn. Lang niet altijd is helder wat het karakter van een burgerinitiatief is of in welke richting dit zich gaat ontwikkelen. Bewonersorganisaties kon ze weinig houvast bieden; behalve het advies om vooraf vast te stellen op welke doelgroep ze zich willen richten en wat ze daarmee willen bereiken. Ze deed verder de suggestie het netwerk van informele zorg in de wijk uit te breiden en tegelijk samenwerking te zoeken met professionals in de zorg, het welzijnswerk, woningcorporaties en de gemeente.

Verbindingen tussen dorpen
De Landelijke Vereniging Kleine Kernen is, anders dan het LSA, nog wel op de oude leest van vertegenwoordigende bewonersorganisaties georganiseerd. Dorpsraden en lokale comités die de belangen van hun dorp behartigen, hebben veel meer dan hun pendanten in stadswijken een representatieve rol. Vaak is dit historisch zo gegroeid. Net als in de stad is er op het platteland een toename van burgerinitiatieven in de zorg. En is ook hier zorg een relatief nieuw aandachtsveld voor de dorp comités en dorpsraden. LSA en LVKK zitten beiden in de verkennende fase. Om een beter beeld te krijgen van de burgerinitiatieven in de zorg, is de LVKK onlangs gestart met het landelijk project IndeKern. Daarin proberen ze beter zicht te krijgen op zaken als de dynamiek van burgerinitiatieven, hun netwerken, hulpbronnen waar ze gebruik van maken, de kennis en expertise die ze lokaal hebben opgedaan, maar ook hoe ze die weer met anderen kunnen delen of verbindingen leggen tussen dorpen die tegen dezelfde dilemma’s oplopen. Dit project is onlangs gestart met de publicatie van een serie geschreven portretten van burgerinitiatieven in kleine kernen.

Omwenteling of bordjes verhangen
Net als bij het LSA geldt voor LVKK dat het organisaties zijn die als belangenbehartigers hun wortels in de wijken en dorpen hebben. In essentie nemen ze een andere positie in dan de vele landelijke koepels, kenniscentra, platforms, wetenschappelijke instituten en lectoraten van Hogescholen. Die al in een heel vroeg stadium opvallend veel belangstelling aan de dag legden voor dit relatief toch bescheiden fenomeen.
Zorgcoöperaties worden bijvoorbeeld van alle kanten onderzocht en gemonitord. Interessant is het dispuut onder de professoren Evelien Tonkens en Jan Willen Duyvendak versus Jan Rotmans. Daarbij gaat het simpel gesteld om de vraag of we aan de vooravond staan van een nog ongekende omwenteling. Of dat het gaat om een beweging die sterk overbelicht wordt door de aanjagers ervan. Hebben we hier, zoals Duyvendak en Tonkens beweren, te maken met een beperkt aantal projecten die als showmodellen in de etalage van burgerparticipatie staan te pronken. Op basis van een recente SCP-publicatie en aanvullend eigen onderzoek, concluderen ze dat het hier deels gaat om bordjes die verhangen worden: initiatiefnemers en dragers van de projecten zijn nogal eens semi-professionals die genoegen (moeten) nemen met schamele vergoedingen waar ze eerder nog als professionals conform cao’s betaald werden. Kortom, een creatieve verdeling van de armoede of toch het begin van een nieuw tijdperk?

Iconische waarde
De sociologen Tonkens en Duyvendak lijken het gelijk aan hun kant te hebben, waar het gaat om de feiten over de omvang. Er is zeker sprake van een groei, maar de omvang is toch relatief bescheiden. Datzelfde geldt voor de groep initiatiefnemers, dat is inderdaad een relatief kleine en selecte groep die erg veel aandacht weet te genereren. Een voorhoede die de wegen bij de overheid goed kent of ingewijde is in de zorg. Dit neemt niet weg dat zorginitiatieven in hun wijk of dorp over het algemeen onverwacht veel bijval krijgen; kennelijk appelleert zo’n zorgproject aan iets dat mensen persoonlijk raakt. Datzelfde geldt voor het missionaire verhaal van Rotmans, met de bewering dat we verzeild zijn geraakt in een kantelend tijdperk. De kleinschalige burgerinitiatieven hebben tot slot ook nog een iconische waarde als tegenhanger van een zorg die doorgeschoten is door overmatige professionalisering en schaalvergroting. De vraag blijft of de kritische relativering terecht is, of dat we de toename van lokale zorginitiatieven kunnen beschouwen als een voorbode van een bredere beweging. De tijd zal het leren.

Voor meer informatie over dit onderwerp:
• De website van het LSA: http://www.lsabewoners.nl
• De website van de LVKK: http://www.lvkk.nl
• Burgerinitiatieven in zorg en welzijn voor dummies: een handig overzicht van het Kenniscentrum Vilans, ter introductie op dit onderwerp: http://www.vilans.nl/burgerinitiatieven-in-zorg-en-welzijn.pdf
• Een inventarisatie van burgerinitiatieven in Wonen, Zorg en Welzijn door Aedes Actiz en Institutions for Collective Actions: http://www.kcwz.nl/meer
• Magazine Lokale Kracht uitgegeven door Kenniscentrum Aedes Actiz met voorbeelden van burgerinitiatieven: http://www.kenniscentrumwonenzorg.nl/Magazine_Lokale_Kracht
• Uit het dossier Lokale kracht van Kenniscentrum Aeders Actiz een serie succesvolle burgerinitiatieven in de zorg met daarin uitgelicht de bouwstenen die bijdragen aan dit succes: http://www.kenniscentrumwonenzorg.nl/succesvolle-burgerinitiatieven

image_pdfimage_print
Bookmark and Share

Comments

Leave a Reply





What is 18 + 5 ?
Please leave these two fields as-is:
IMPORTANT! To be able to proceed, you need to solve the following simple math (so we know that you are a human) :-)



Ads by Google

  • About

    Rozenberg Quarterly aims to be a platform for academics, scientists, journalists, authors and artists, in order to offer background information and scholarly reflections that contribute to mutual understanding and dialogue in a seemingly divided world. By offering this platform, the Quarterly wants to be part of the public debate because we believe mutual understanding and the acceptance of diversity are vital conditions for universal progress. Read more...
  • Support

    Rozenberg Quarterly does not receive subsidies or grants of any kind, which is why your financial support in maintaining, expanding and keeping the site running is always welcome. You may donate any amount you wish and all donations go toward maintaining and expanding this website.

    10 euro donation:

    20 euro donation:

    Or donate any amount you like:

    Or:
    ABN AMRO Bank
    Rozenberg Publishers
    IBAN NL65 ABNA 0566 4783 23
    BIC ABNANL2A
    reference: Rozenberg Quarterly

    If you have any questions or would like more information, please see our About page or contact us: info@rozenbergquarterly.com
  • Like us on Facebook

  • Follow us on Twitter

  • Recent Rozenberg Quarterly Articles


  • Ads by Google
  • Rozenberg Quarterly Archives