Ulrike Guérot ~ De nieuwe burgeroorlog – Hoe populisme het open Europa bedreigt


Ulrike Guérot – Ills. Joseph Sassoon Semah

Tot nu toe zijn de pro-Europa initiatieven als remain-Brexit en de Occupy movement in vele Europese steden er niet in geslaagd een effectieve pro-Europa slag te maken. Op 10 november 2018 werd een nieuwe poging gedaan: Vanuit theaters, vanaf balkons en op pleinen is de Europese Republiek uitgeroepen door kunstenaars en burgers. De kosmopolitische burger is voor Europa, maar niet voor de huidige EU is het uitgangspunt. We moeten af van de natiestaat en naar een EU van de
Europese burger. De grondwet van Europa moet ter hand worden genomen om een einde te maken aan de smeulende Europese burgeroorlog. De oplossing ligt in een Europees maatschappelijk verdrag voor de 21 ste eeuw.

In haar strijdschrift ‘De Nieuwe Burgeroorlog’ beschrijft Ulrike Guérot een Europa dat in de grootste crisis verkeert sinds de oprichting van de EU: er is een groot democratisch tekort. Europese samenlevingen zijn diep verdeeld door een politiek-ideologische strijd met enerzijds de zogenaamde identitaire bewegingen (Marine Le Pen, Geert Wilders, Norbert Hofer, Heinz-Christian Strache, Björn Höcke) en anderzijds een Europees gezinde burgermaatschappij. Wij verkeren in een ‘nieuwe Europese burgeroorlog’. Verliezers van de globalisering staan tegenover de winnaars ervan, jong tegenover oud, arm tegenover rijk, identitairen tegenover kosmopolieten. Het ‘volk’ tegenover de elite.
Het enige wat uitkomst kan bieden is een heroprichting van Europa met gelijke rechten voor gelijke burgers. ‘Leve de Europese Republiek’, aldus Ulrike Guérot.

In Europa komt er slecht weer aan. Ulrike Guérot ziet een herhaling van de geschiedenis. De politieke systemen in Europa lijken niet bij machte zich te verzetten tegen het sluipende rechts-populisme en nationalisme, dat zich in Hongarije verspreidt, maar ook in Polen, Oostenrijk, Frankrijk en Nederland. Ook in Duitsland gist en borrelt het. Opnieuw is er sprake van een burgeroorlog tussen de ‘Europese geest en geesteloosheid’.
Heinrich Mann, Julien Benda, Stefan Zweig, Jacques Rivièra, Romain Rolland, ze beschouwden zich allemaal als erfgenamen van de Verlichting, het humanisme en de ratio. Ze waren anti-nationalistisch en waren de steunpilaren van de Europese geest en de Europese vrijheid.
Julien Benda’s aanklacht in zijn vlammende essay ‘Het verraad van de intellectuelen’ (1927) tegen nationalisme, antisemitisme, materialisme en politici die het universele en algemeen-menselijke van de Europese ideeëngeschiedenis verpatsten is super-actueel. De moderne ‘klerken’ (schrijvers, wetenschappers, opiniemakers) zouden zich moeten verenigen met de Verlichtingsidealen: het Recht, de Waarheid en de Rede. Het essay verscheen in 2018 voor het
eerst in het Nederlands bij Amsterdam University Press.

In deel I beschrijft Ulrike Guérot de Europese crises, veroorzaakt door het mismanagement van de euro- en bankencrisis en versterkt door de vluchtelingencrisis. Europa is verdeeld in noord en zuid, oost en west, maar ook nationale samenlevingen zijn verdeeld en niet in staat Europees te handelen. Werkloosheid, individualisme, neergang van traditionele religies, terreur, migratie van vluchtelingen, polarisering tussen arm en rijk, dragen eveneens bij aan
het crisisgevoel, aldus Guérot. De EU heeft geen antwoord op deze vraagstukken: de EU heeft verzuimd sociaal te worden. De strijd tussen rechts-populisme en de liberale democratie kan de laatste op nationaal niveau niet winnen, indien ze zich niet hervormt en europeaniseert om de ontwrichting door de bankencrisis de baas te worden, aldus Guérot.
In tegenstelling tot links en de liberale midden hebben de nationalisten en rechts-populisten hoop te bieden: de nationale staat als het toevluchtsoord voor sociale bescherming, de nationale vlag en nostalgie. De liberale democratie heeft zich niet aan haar beloftes gehouden ( = is alleen nog neoliberalisme). Guérot ziet alleen nog in het theater en in de beeldende kunst een aanzet tot revolutie, vandaar haar oproep aan kunstenaars in actie te komen. Elders is linkse revolutie niet beschikbaar en zo kan het rechts-populisme hoogtij vieren. Read more

Bookmark and Share

Gijsbert de Reuver & Stephan Sanders (red.) ~ Gevaarlijke gekken?


Ills. Joseph Sassoon Semah

Speelt de impact van een gevaarlijke gek alleen op kleine schaal of kan de gevaarlijke gek ook de samenleving en de geschiedenis veranderen? Wordt de geschiedenis gemaakt door de enkeling of is ze de uitkomst van onvermijdbare structuren en onomkeerbare processen?
Deze vragen stonden centraal bij Gijsbert de Reuver en Stephan Sanders toen ze in 2017 een reeks lezingen organiseerden voor het Instituut voor Interdisciplinaire Studies over een aantal historische en hedendaagse figuren, die nu in Gevaarlijke gekken? zijn gebundeld. De auteurs geven geen definitie van gevaarlijke gekken, maar hanteren het begrip als een ‘sensitizing concept’.

De eerste twee hoofdstukken bieden inzicht vanuit de psychologie op de vraag ‘wat is gek?’ aan de hand van het classificatiesysteem DSM-5 en met bijzondere aandacht voor de ’casus’ Trump. Zo onderzoeken Aleksander Korzec en Mecheline H.M. van der Linden of Donald Trump een narcistische persoonlijkheidsstoornis heeft. Ze constateren via de dimensionale DSM-methode dat dat inderdaad het geval is.
Paul Brill analyseert in zijn essay Trump vanuit een historische en politieke invalshoek en ziet bij Trump eveneens narcistische trekjes, maar vindt het riskant om daaruit uitspraken te doen over zijn geschiktheid als president.
De andere essays beschrijven onder meer Vladimir Poetin, Mao Zedong, Sepp Blatter, Ulrike Meinhof en Slobodan Milosevic. Wat zijn hun persoonlijke, politicologische en historische achtergronden en wie inspireerden hen? Hoe voeren zij hun macht uit? Kunnen ze worden gedefinieerd als ‘gevaarlijke gekken?’
Read more

Bookmark and Share

Adrien Candiard ~ De islam begrijpen – Of beter gezegd, waarom we er niets van begrijpen


Adrien Candiard – Ills. Joseph Sassoon Seman

De Islam begrijpen’ is gebaseerd op Adrien Candiards lezing in de basiliek van Sint-Clothilde in Parijs op 19 november 2015. Hij hield zijn lezing vlak na de zes terroristische aanslagen van 13 november (o.a. in de Bataclan) waarbij 130 mensen omkwamen.

Het is ‘klaarblijkelijk onvoldoende aan islamitische autoriteiten te vragen dat ze via protestborden ‘not in my name’ afstand nemen van terroristen.’ Candiard constateert dat we dringend behoefte hebben aan de theologie, een theologie die een islam kan aanreiken die vrede heeft gesloten met zijn traditie, evenals met de vragen van deze tijd. Hierbij voldoet het niet een gematigde islam aan te bieden tegenover het extremisme. Candiard gelooft dat er ‘in de islamitische traditie een diepere en authentiekere radicaliteit bestaat die een spirituele radicaliteit kan worden, een zoektocht naar God in zichzelf, de ontmoeting met God, meer in het persoonlijke gebed dan in de zelfmoordaanslag. Dat zou waardering afdwingen, het zou een manier zijn de bloedende conflicten die de wereld verscheuren te verlaten.’ Het woord is aan de moslims zelf, ‘het is aan de profeten om erover te praten, en niet aan de leraren.’

Candiard stelt dat de tragische actualiteit en de verregaande veranderingen binnen onze samenleving vaak wijzen in de richting van de islam, waarbij we worden overspoeld met informatie en meningen. Maar hoe kunnen we het ‘ware gezicht’ van de islam achterhalen? Is het lezen van de koran genoeg? Verrijkt of belaagt deze godsdienst met een miljard gelovigen onze levenswijze en de wereldvrede? We kunnen de islam alleen begrijpen als we accepteren dat er grote interne verschillen bestaan. De islam is divers, je moet spreken over islam in meervoud, de essentie van dé islam bestaat niet.
Het geloof dat moslims alleen maar moslim zijn, dat hun religieuze identiteit al het andere zou bepalen, dat de islam een totale godsdienst is die alle aspecten van het leven omvat, is niet juist.

De islam kent een grote diversiteit, zowel in cultureel als theologisch opzicht. Een van de belangrijkste schisma’s is die tussen de soennieten en sjiieten.
De sjiieten zijn onderling verdeeld. Wat de ontelbare groepen bindt is het conflict met het soennisme. Ook het soennisme kent verschillende stromingen, zoals de wahabieten van Saoedi-Arabië en de machtige soefi-broederschappen van Senegal. Stromingen die onderling nauwelijks raakvlakken kennen. Read more

Bookmark and Share

Gerben Bakker & Gert Jan Geling ~ Over politieke correctheid


Ills. Joseph Sassoon Semah

Gerben Bakker en Gert Jan Geling onderzoeken in ‘Over politieke correctheid’ de historische ontwikkeling van politieke correctheid, haar morele grondslag (waarbij de ideeën van Hannah Arendt centraal staan), de rol die het speelt in onze tijd in discussies tussen de ’bestuurlijke kaste’ en de ‘verontwaardigde burger’ en wat de concrete gevolgen zijn van politieke correctheid. Ze constateren dat politieke correctheid niet onschuldig is, het bedreigt vrijheid van meningsuiting, het leidt tot (zelf)censuur en kan zelfs de veiligheid in gevaar brengen. Hoeveel politieke correctheid kan de maatschappij verdragen? Een pleidooi voor de legitimiteit van de westerse traditie en cultuur.

In de negentiger jaren stond ‘politieke correctheid gelijk’ aan de angst van bestuurders om minderheden te kwetsen, nu naar een doorgeslagen progressief moralisme en een uit Amerika overgewaaide ‘identity politics’. Nederland is verschoven van een progressieve, antiautoritaire cultuur naar een sfeer waarin we ‘benoemen’, in hokjes stoppen. Dat betekent een verschraling van het politieke denken, zoals Hannah Arendt dat beschrijft: het bespiegelen van het eigen denken aan andere perspectieven, een ‘enlarged mentality’, een veel perspectivische engagement en zo te komen tot een weloverwogen oordeel.
Ook internet heeft een grote impact op de samenleving, het belooft veel vrijheid, een groot ‘vrijgevochten politiek potentieel’, maar in de praktijk is er sprake van steeds meer gedragssturing. Mensen worden via algoritmes bevestigd in hun (politieke) keuzes. Internet is steeds meer in handen van kapitalistische ondernemingen in Silicon Valley, die de regie willen houden op de inhoud omdat ze niet aansprakelijk willen zijn voor incorrecte info,’hate incitement’ of het verspreiden van terroristische propaganda en dat heeft consequenties voor het bestaan van politieke correctheid, aldus Bakker en Geling. Later in het boek betogen de auteurs dat de absolute pluraliteit van politieke meningen op internet wél zijn gerealiseerd maar (nog) niet conform Arendts ‘enlarged mentality’. In plaats daarvan lijkt het politieke inlevingsvermogen dat benodigd is ontaard in een digitale oorlog van allen tegen allen, waarin alle feitelijkheid dreigt te sneuvelen. Read more

Bookmark and Share

Stevo Akkerman & Christoph Schmidt ~ Kop op, Europa – Hoe kijkt de rest van de wereld naar ons?


Ills. Joseph Sassoon Semah

De migratiecrisis, Griekenland-crisis en Brexit zetten Europa zwaar onder druk. De EU is vooral een economisch samenwerkingsproject en veel minder een politieke en helemaal niet een culturele unie. De eerste fase van de Europese samenwerking was het bezweren van oorlogsdreiging, de tweede het brengen van economische voorspoed, maar nu is de glans van het naar binnen gekeerde continent af. Het project hunkert naar een derde fase, waar jonge Europeanen zich achter kunnen scharen.

Wie geeft de EU haar derde leven? Hoe kijkt de rest van de wereld naar ons? In ‘Kop op, Europa’ geven veertien niet-Europese prominenten antwoord op deze vragen. Aan het eind van het boek wordt Jean-Claude Juncker, voorzitter van de Europese Commissie, geconfronteerd met de blik van buiten Europa.

De tijd dat het Westen de wereld domineerde is voorbij, er vindt een verschuiving plaats van het politieke en economische zwaartepunt van het Westen naar Azië en we moeten ons aan dat feit leren aanpassen, zegt de Singaporese denker Kishore Mahbubani, auteur van ‘Is het Westen de weg kwijt?’. Het Westen moet leren macht te delen. Ook heeft Europa een eigen buitenlandse politiek nodig; het moet duidelijk maken dat het niet anti-islam is. Maar Europa belichaamt nog steeds de hoop van de mensheid, als continent zonder enkele oorlogsdreiging. Zie http://rozenbergquarterly.com/kishore-mahbubani-is-het-westen-de-weg-kwijt-een-provocatie/

Zijn landgenoot Parag Khanna, auteur van ‘Connectography’ ziet vooral een toekomstige wereld met een mondiaal systeem van verbindingen, waarin geografische grenzen niet meer bepalend zijn. Europa speelt in dit netwerk nog steeds een belangrijke rol, want Europa is democratie, goede levenstandaard, vrijheid, politieke stabiliteit en ’s werelds grootste economische zone. En vooral is Europa zeer verknoopt met alle uithoeken van de wereld.

‘Het onderscheidende vermogen van Europa is dat het eerder dan andere regio’s een systeem vormde, een samenwerkingsverband waarvan de leden meer met elkaar te maken hebben dan met externe partners’.

Achterkleindochter van de vroegere Sovjetleider Nina Chroesjtsjov vindt Poetins assertieve houding niet zo raar als ze kijkt naar het westerse Ruslandbeleid. Net als Mahbubani begrijpt zij niet dat Europa heef gedacht dat het in zijn belang zou zijn om Rusland van zich te vervreemden door de NAVO uit te breiden. Het Westen reageert verkeerd op het post-Sovjet-Moskou. De historische afhankelijkheid van het naoorlogse Europa van de Verenigde Staten zou minder moeten worden, misschien kunnen EU en China op het terrein van handel en strijd tegen klimaatverandering intensiever gaan samenwerken. Read more

Bookmark and Share

Julia Wouters ~ De zijkant van de macht – Waarom de politiek te belangrijk is om alleen aan mannen over te laten


Ills. Joseph Sassoon Semah

De politiek is te belangrijk om alleen aan mannen over te laten – Els Borst zei het al in 1998 -, maar vreemd genoeg neemt het aantal vrouwen in de politiek juist af. Terwijl de maatschappelijke betrokkenheid en het activisme onder vrouwen de laatste jaren sterk is gegroeid, hebben weinigen de ambitie om de politiek in te gaan. “Vrouwen houden niet van een slangenkuil.” Zo hadden van de 28 partijen die meededen aan de landelijke verkiezingen van 2017 er slechts vier een vrouwelijke lijsttrekker. Hoe komt dat?

In ‘De zijkant van de macht’ zoekt Julia Wouters naar een verklaring, waarbij zij put uit haar eigen kennis en ervaringen, (internationale) onderzoeken en de ervaringen van politici zelf. Zij analyseert op welke manieren vrouwen worden benadeeld en geeft veel praktische tips in een wereld die mannen en mannelijkheid als maatstaf neemt. Wouters meest effectieve strategie: Handhaaf je als vrouw binnen de (mannelijke) politiek arena en gebruik je invloed om voor de lange termijn die arena zo te veranderen dat vrouwen zich er ook thuis voelen.

In het eerste hoofdstuk geeft Wouters een uitgebreid overzicht van hoe de positie van vrouwen in de politiek zich sinds de invoering van het vrouwenkiesrecht heeft ontwikkeld. Anna de Waal, Joke Smit, Neelie Kroes, Jeltje van Nieuwenhoven, Elske ter Veld, Annemarie Jorritsma, Eveline Herfkens, Hedy d’Ancona zijn van de generatie waarbij het van belang was gemeenschappelijke belangen te hebben en onderling solidair te zijn. Vrouwen die vanaf de negentiger jaren in de politiek gingen zoals Femke Halsema, Marianne Thieme en Sadet Karabulut hadden niet langer een specifieke vrouwenagenda, maar veel eerder een partij-ideologische en individualistische agenda: zij wilden vooral hun eigen kracht bewijzen.

Maar er is nog veel te doen om vrouwen een gelijkwaardige positie te geven. Er is nog steeds sprake van alledaags seksisme en hardnekkige vooroordelen. In de politieke arena is het nodig dat meer vrouwen zich inzetten om de positie van vrouwen te verbeteren.
Want de traditionele politiek heeft aan geloofwaardigheid verloren; een nieuwe generatie politici moet verandering en vernieuwing creëren en vanzelfsprekend kunnen vrouwen hierin een belangrijke rol spelen, aldus Wouters. Read more

Bookmark and Share

  • About

    Rozenberg Quarterly aims to be a platform for academics, scientists, journalists, authors and artists, in order to offer background information and scholarly reflections that contribute to mutual understanding and dialogue in a seemingly divided world. By offering this platform, the Quarterly wants to be part of the public debate because we believe mutual understanding and the acceptance of diversity are vital conditions for universal progress. Read more...
  • Support

    Rozenberg Quarterly does not receive subsidies or grants of any kind, which is why your financial support in maintaining, expanding and keeping the site running is always welcome. You may donate any amount you wish and all donations go toward maintaining and expanding this website.

    10 euro donation:

    20 euro donation:

    Or donate any amount you like:

    Or:
    ABN AMRO Bank
    Rozenberg Publishers
    IBAN NL65 ABNA 0566 4783 23
    BIC ABNANL2A
    reference: Rozenberg Quarterly

    If you have any questions or would like more information, please see our About page or contact us: info@rozenbergquarterly.com
  • Like us on Facebook

  • Follow us on Twitter

  • Recent Rozenberg Quarterly Articles

  • Rozenberg Quarterly Categories

  • Rozenberg Quarterly Archives